یکشنبه، ۳۱ فروردین ۱۳۹۳
نقشه سایت صفحه نخست

 
 
 
 

 
 
 

 اکوسیستم های ساحلی و دریایی استان بوشهر 

استان بوشهر حدودا 943 کیلومتر ساحل ماسه ای ، صخره ای ، سنگی و گلی و اشکال گوناگون خورها ، مصب ها و خلیج های کوچک و ... را دارا می باشد . که شرایط هیدرو گرافی و جزر و مدی و رسوبی سواحل مذکور ، پناهگاه مناسبی برای زیست موجودات فراهم آورده است . شناسایی و تعیین ساختارهای زمین شناختی خلیج فارس که به عنوان بخش مهمی از منابع فیزیکی بوده ، مسئله اساسی در بررسی زیست محیطی میباشد . جنس بستر از نظر رسوب شناختی و اشکال ژئومورفولوژیک و هیدرولوژی در این ساختارها که نقش بسزایی در تشکیل حیات زیستگاههای ساحلی و نفوذ و ماندگاری آلودگی ها دارند ، روند تغییر فون وفلور ، محدودیتهای پاکسازی آلاینده ها و درجه حساسیت ، آنها را به عنوان مناطق حساس ساحلی و دریایی آشکار خواهد ساخت . نواحلی ساحلی محل پیوند آب و خشکی و فصل مشترک عملکرد دو اکو سیستم با خصوصیات مجزا از یکدیگر است . محیط زیست ساحلی یک اکو سیستم تکامل یافته طبیعی و در بر گیرنده پیچیده ترین و در عین حال غنی ترین اکوسیستم مولد بر روی کره زمین میباشد .
این نواحی به شدت آسیب پذیر می باشند و از آنجا که آخرین پذیرنده آلاینده های خشکی و دریایی می باشند ، از تجمع آلاینده ها در معرض تهدید دائمی قرار دارند .

 

جنگلهای مانگرو :
مانگروها در کناره سواحل ، خورها ، مصبها خلیج های کوچک ساحلی بر روی اراضی دانه ریز و در محیطهای آرام و کم تلاطم آب ماوا میگیرند از شرایط زیست گاهی مطلوب برای شمار بسیاری از آبزیان دریایی و پرندگان آبزی برخوردار می باشند . آبراهه های اجتماعات مانگرو و به واسطه غنی بودن از خرده های گیاهی آلی و دریافت مواد مغذی از اراضی خشکی ، ارزش پرورشگاهی بالایی برای گونه های آبزی دارا می باشند و از این جهت نقش غیر قابل جانشینی در زنجیره غذایی دریا عهده دار هستند . اجتماعات مانگرو ایران تنها از 2 گونه درختی با نام درخت حرا (اویسیا مارینا ) و درخت چندل (رایزوفورا ماکروناتا ) تشکیل یافته اند که گونه اخیر تنها در خورهای منطقه سیریک با وسعت محدود وجود دارد و سایر رویشگاهها به طور خالص از درختان حرا تشکیل یافته است . جنگلهای مانگرو ایران از طریق برداشت بیش از حد سرشاخه ها ، توسعه راههای ساحلی ، استفاده نامناسب تفریحی ، آلودگی نفتی ناشی از تردد نفتکشها و یا حوادث دریایی ،توسعه آبزی پروری در مجاورت آنها ، بر هم زدن آرامش زیستگاهها با توسعه فعالیتهای اقتصادی در حاشیه آنها در معرض تهدید می باشد و از همه مهمتر آنکه تاکنون هیچگونه برنامه مدیریتی مبتنی بر روشهای مدیریت زیست محیطی متکی بر ناحیه بندی بر هیچ یک از جنگلهای حرا در ایران ارائه نشده است .
جنگلهای مانگرو در سواحل جنوبی ایران با وسعت 9200 هکتار ( که حدود 400 تا 500 هکتار آن متعلق به استان بوشهر می باشد ) در مناطق متعددی حدفاصل مدارهای 11 و 25 تا 52 و 27 گسترش یافته است که در جدول شماره 1 وسعت و مناطق پراکنش رویشهای مانگرو ایران را نشان میدهد . این اجتماعات گیاهی که تنها رویشهای چوبی ناحیه جزر و مدی سواحی گرمسیری می باشند ، در 65 کشور جهان با وسعت حدود 16 میلیون هکتار پراکنده شده اند که تنها از 63 گونه درختی و درختچهای به عنوان گونه های اصلی تشکیل یافته اند وبا بیش از 100 گونه علفی ، پیچنده و درختچهای در رویشگاه خود همراهی می گردند از مشخصه درختان مانگرو ، وجود ریشه های هوایی با اشکال مختلف در آنها و وجود پدیده زنده زایی در اندامهای زایشی آنها می باشد . همچنین توانایی مقابله با شوری آبهای دریایی به واسطه مکانیسمهای مختلف از دیگر ویژگیهای انحصاری این گیاهان به شمار می رود .

آبسنگهای مرجانی :
آبسنگهای مرجانی بعد از جنگلهای گرمسیری ، دومین بیوم غنی جهان را تشکیل می دهند و یا وسعت حدود 600 هزار کیلومتر مربع  17 درصد تمام اقالیم دریایی را به خود اختصاص داده اند . آبسنگهای مرجانی که مختص آبهای کم عمق (حداکثر تا 30 متر ) مناطق گرمسیری نسبت به تغییرات درجه حرارت و شوری حساس بوده قادر به تحمل کدورت آب نیستند. این دسته از مرجانها کند رشد بوده و نرخ رشدی معادل 38 تا 12 متر در هزار سال برای آنها تعیین گردیده است و روند ترمیم آنها پس از آسیب ، بسیار بطنی خواهد بود . در آبهای کرانه ای ایران تاکنون 28 گونه آبسنگ مرجانی در حاشیه 16 جزیره خلیج فارس و 2 منطقه ساحلی (خارک ، خارکو و بندر طاهری بوشهر و خلیج چابهار ) مورد شناسایی قرار گرفته اند که از انواع حاشیه ای ،تحت و یا پراکنده می باشند .


لاکپشتان دریایی :

از میان هفت گونه لاکپشت دریایی شناسایی شده در آبهای جهان، 5 گونه آن به پهنه های آبی خلیج فارس و دریای عمان وارد می شوند و 2 گونه شامل لاکپشت سبز (چلونیا مایدیز ) و لاکپشت نوک عقابی (ایر تموچولیسوس ) در مناطق پراکنده ای از سواحل جنوبی ایران شامل جزایر نخیلو ، ام الکرم ، خان یا تهمادون ،خارک ، خارکو ، جزیره شیف و سواحل نایبند و گناوه در استان بوشهر ، سواحل هندیجان در خوزستان ، جزایر شیذوز ، لاوان ، هندورابی ، فرور ، بنی فرور ، لارک ، کیش ، قشم ، ابوموسی ، هرمز و سواحل بنادر بستانه ، مقام لنگه ، خمیر ، کرانه های نخل ناخدا در بندرعباس ، جاسک ، گابرک در هرمزگان و سواحل چابهار ، پسابندرو بریس در سیستان و بلوچستان ، بر روی سواحل شنی و ماسه های نرم یا شیب ملایم تخم گذاری نموده ، در خلیجهای کوچک و مناطق دارای علفهای دریایی و جنگلهای مانگرو به تغذیه می پردازند . لاکپشتان دریایی در سطوح جهان به دلیل بهره برداری بیش از حد و پایین بودن نرخ بازماندگی بچه لاکپشتها (حدود 2 % ) از جانوران در معرض بیش از حد خطر انقراض محسوب می گردند و امروزه مناطق تخم گذاری آنها تقریبا از سرزمینهای اصلی بر چیده شده و محدود به سواحل شنی جزایر بخصوص  جزایر غیر مسکونی گردیده است .

 

<:l>
 
 
 

 اثرات زیست محیطی لکه های نفتی در دریا 

 

آثار آلودگی نفتی در دریا را باید به دو نوع درازمدت و کوتاه‌ مدت تقسیم نمود. خفگی ناشی از پوشش لکه نفتی و مسمومیت حاصل از نفت در دسته اول قرار دارند. کاهش در انتقال نور باعث ممانعت عمل فتوسنتز گیاهان آبزی می‌شود. لایه های نفتی سرعت جذب اکسیژن هوا بوسیله آب را بسیار کند می‌کند، به اندازه‌ای که میزان انحلال اکسیژن در لایه‌های آب زیر لکه‌های نفتی حتی از لایه‌های عمیق آب نیز کمتر است.

پرندگان دریایی نیز آسیب فراوانی از لکه‌های نفتی متحمل می‌شوند. پرهای آنها آغشته به نفت شده و بهم می‌چسبد و قدرت پرواز آنها کاهش داده یا غیرممکن می‌سازد. بعلاوه خاصیت عایق بودن پرها از بین رفته و پرنده در معرض سرمای آب قرار گرفته، می‌میرد. نفتی که به حالت تعلیق در‌آمده می‌تواند با اجزاء معدنی، سنگین شده و به کف دریا رسوب کند که موجب صدمه به گیاهان و حیوانات کف دریا می‌شود. همچنین موجب کاهش چسبندگی رسوبات عمق دریا و ناپایداری گیاهان در بستر می‌شود. حرکت رسوبات معمولا پس از ریختن نفت به دریا مشاهده شده است. تاثیر نفت بر زندگی گیاهان خطوط ساحلی موضوع با اهمیت دیگری است. گزارشها حاکی از انهدام جلبکها و سایر گیاهان ساحلی است. تماس جانداران با غلظتهای بالای مواد نفتی موجب آسیب سلولی و مرگ می‌شود. بویژه کرمها، لاروها، موجودات ریز و حیوانات جوان دریایی آسیب‌پذیرتر هستند. انسان و سایر موجودات مجاور دریا نیز در معرض خطر این ترکیبات هستند. در این میان هیدروکربنهای حلقوی یا آروماتیک که نقطه جوش پایین دارند خطر بیشتری دارند. بنزن، تولوئن و گزیلن از این جمله می‌باشند. سمیت نفتالین و فنانترین برای ماهیها از سه ترکیب قبل نیز بیشتر است. ترکیبات آروماتیک بیش از هیدروکربنهای اشباع در آب محلول هستند. بنابراین موجودات ممکن است بدون تماس مستقیم با نفت، در اثر تماس با آب آلوده شده از این مواد محلول، دچار مسمومیت گردند. خوشبختانه این ترکیبات فرار بوده و آثار آنها با گذشت زمان کاهش می‌یابد.

 

بطور کلی یک توده بزرگ آلودگی نفتی رها شده در دریا، در زمانی کوتاه (چند دقیقه تا چند ساعت) طیف وسیعی از موجودات دریایی را دچار مسمومیت و مرگ می‌کند. اجساد ماهیها و خرچنگها به خطوط ساحلی کشیده می‌شود. آثار درازمدت غلظتهای کم این آلودگیها در زمان طولانی‌تری خود را نمایان می‌کند. لایه‌های نازک نفت می‌تواند سموم محلول در چربی مانند آفت‌کشها را در خود حل کرده و غلظت آنها را به چندین برابر غلظت در آب و بالاتر از حد قابل تحمل موجودات برسانند. نتایج بررسی ترکیبات آلی که وارد زنجیره غذایی شده نشان می‌دهد آنها در بدن موجود زنده پایدار مانده و قادرند بدون تغییر از چندین زنجیره غذایی عبور کنند. این مواد مانند آفت‌کشها و فلزات سنگین قابلیت تجمع‌پذیری دارند. نهایتا این آلودگیها به موجوداتی که مورد استفاده غذایی انسان قرار می‌گیرد نیز منتقل و از این طریق در بدن او تجمع می‌یابد.


تاثیر مواد نفتی بر جانوران دریایی

 

ثابت شده است که مواد نفتی حتی در مقادیر کم باعث انواع تاثیرات بر ارگانیسم های دریایی می شود. ارگانیسم ها ترکیبات نفتی را از طریق آب، رسوبات و غذایشان در بدن خود انباشته می کنند. بعضی از مواد نفتی خام حاوی مواد سمی هستند که سمیت آنها بستگی به نوع ماده نفتی یا عملیات تصفیه ای دارد که منجر به سمی تر شدن آن ماده نسبت به نفت خام می گردد.
برای مثال شواهدی وجود دارد که مواد نفتی بر تولید مثل، رشد و نمو و ویژگیهای رفتاری بسیاری از جانوران تاثیر دارد و بویژه تخمها، لارو و مراحل دیگر موجود نابالغ را تحت تاثیر قرار می دهد. مواد نفتی حساسیت نسبت به بیماریها در ماهی ها را افزایش داده و از رشد فیتوپلانکتونها جلوگیری می کنند.پخش مواد نفتی به صورت گسترده می تواند تاثیرات مصیبت باری روی موجودات زنده دریایی بویژه موجودات محیطهای ساحلی داشته باشد. بویژه پرندگان دریایی و پستاندارانی مثل سمور دریایی خیلی حساسند و خیلی از جانوران زمانیکه در معرض مواد نفتی قرار گیرند پرها یا موهایشان با نفت پوشیده شده و می میرند. زیرا توانایی نگهداری لایه نازکی از هوای گرم که برای جلوگیری از سرما لازم است را از دست می دهند.
پرندگانی که برای بدست آوردن غذا وابسته به پرواز هستند قادر به پرواز نبوده و از گرسنگی می میرند و مشکل است تعداد پرندگانی را که کشته شده اند تعیین کرد زیرا تعداد زیادی از آنها قبل از اینکه به ساحل جائیکه لاشه ها قابل شمارش است برسند در آب غرق می شوند.
بعد از پخش مواد نفتی بوسیله نفتکش AMOCO CADIZ حدود 3200 پرنده مرده متعلق به گونه های کمیاب شمرده شدند و پخش مواد نفتی بوسیله نفتکش EXXON VALDEZ باعث مرگ حدود 300000-100000 مرغ دریایی و 3500 تا 5000 سمور آبی شد. در نواحی که نفت پخش شده، تخمین زده می شود حدود 70 سال زمان لازم است تا زندگی جانوران دریایی بطور کامل احیا شود. تاثیر تخریبی مواد نفتی بر سواحل صخره ای روباز نسبت به مناظری که در معرض دید قرار دارند کمتر است.



در ابتدا مرگ و میر بین تعدادی از ساکنین ثابت در ساحل اتفاق می افتد اما عمل جزر و مد به تمیز کردن مواد نفتی کمک می نماید. جانوران سواحل صخره ای دوباره احیا می شوند اگرچه بازسازی مجدد آنها بستگی به عواملی از قبیل مقدار نفت، عمل امواج و دما دارد. تجزیه مواد نفتی بوسیله باکتریها انجام شده و بویژه در آبهای سرد روند آن به کندی صورت می گیرد.درصورتیکه یک کود قابل حل درنفت به آب اضافه شود یا روی صخره ها و رسوبات اسپری گردد مواد نفتی سریعتر تجزیه می گردند.

 تجربه نشان داده است که در این شرایط ظرف چند ماه احیا مجدد جانوران شروع می شود و در شرایط طبیعی ممکن است یک یا دو سال بعد از پخش مواد نفتی احیا اتفاق بیافتد. اگرچه دیده شده است که مواد نفتی موجود در رسوبات وحفره های تکی بستر حدود 15 سال یا طولانی تر به همان حال باقی می مانند

 یکی از زیستگاهای حیاتی در نوار ساحلی پوشش جنگلهای حرا بوده که به شدت تحت تاثیر آلودگی آبها بوده و موارد اهمیت آنها شامل:
1- منطقه اصلی تولید کننده مواد غذایی در زیستگاهای ساحلی
2- منطقه نوزادگاهی لارو ماهی و میگوها
3- جلوگیری از فرسایش سواحل
4- نقش فیلتر زیستی در نواحی ساحلی
5- وابستگی کامل مراحل نوزادی آبزیان به این مناطق


اثرات منفی لکه های نفتی بر جنگلهای حرا
1- پوشش لکه های نفتی بر روی ریشه های هوایی و عدم تنفس این گیاهان
2- نفت موجب صاف و نرم شدن مستقیم اجزایی از ریشه و سرانجام خفه شدن آنها می‌گردد.
3- کاهش نفوذ نور و کاهش سرعت فتوسنتز این گیاهان
4- جذب تشعشعات خورشید توسط لایه نفتی باعث بالا رفتن غیر عادی دمای آب در این مناطق می گردد.


تبعات تاثیر لکه‌های نفتی بر ذخیره مولدین میگو
1- عقب افتادگی تقسیم سلولی
2- تخم ریزی غیر طبیعی مولدین
3- واکنشهای بازدارنده جفت گیری
4- کاهش فعالیتهای تغذیه ای در مولدین
5- مسدود شدن اندامهای تنفسی
6- تحریک و اختلال دستگاههای با اهمیت در تنفس
7-کاهش کیفیت مولدین میگو و کاهش بازدهی آنها در کارگاهای تکثیر و محیط طبیعی
8- کاهش کف زیان ریزتر در بستر به عنوان غذای کف زیان مثل میگو

 آلودگی نفتی ذخیره ماهیهای موجود در منطقه را تحت تاثیر قرار داده و باعث بو گرفتگی و کاهش ارزش تجاری آنها، مسمومیت و عدم تنفس در اثر نشست نفت بر روی برانشهای ماهیها، از بین رفتن مکانهای تخم ریزی و اختلال در سیستم ایمنی آنها خواهد داشت.

 با توجه به حرکت لکه های نفتی و انتقال بخشی ازآن توسط جریانهای دریایی سایتهای تکثیر و پرورش میگو در اطراف محل حادثه نیز در امان نخواهند بود.


تاثیر آلودگی نفتی بر مجتمع های آبزی پروری
1- آلودگی آب ورودی به این مزارع و مرگ و میر ناشی از مسمومیت
2- فقیر شدن آب ورودی مورد نیاز این مزارع از نظر مواد غذایی
3- بو گرفتگی و تغییر مزه میگوهای پرورشی و کاهش ارزش تجاری و عدم امکان صادرات آنها
4- اختلال در فعالیتهای تغذیه ای میگو های پرورشی و نهایتا کاهش تولید
5- تحریک سیستم ایمنی و کاهش توان مقابله میگو با بیماریهای شایع

 تاثیر آلودگیهای نفتی تنها در زمان حادثه نمود ندارد. .بطور مثال آلودگی نفتی در سواحل ماساچوست در سال 1969 حتی پس از گذشت 7 سال آلودگی نفتی بر سخت پوستان آن منطقه مشهود بود. طبق گزارشات به سبب وقوع آلودگی نفتی در سال 1969 در سواحل فرانسه فروش ماهی در بازار پاریس به نصف تقلیل یافت.

 

 

 



 
 
 

گزارش دهی در مواقع آلودگی آب دریا

در صورت مشاهده هرگونه آلودگی آب دریا مراتب را از طریق شماره تلفن های زیر  و یا از طریق VHF اطلاع دهید :

2566449-0771 بوشهر رادیو

2530075-0771 بوشهر رادیو

2566447-0771 بوشهر کنترل

 

در صورت مشاهده هرگونه تخلیه مواد به دریا توسط شناورها، مراتب را از طریق نکمیل و ارسال فرم پیوست به اداره کل بنادر و دریانوردی استان بوشهر اطلاع دهید.

گزارش تخلیه مواد به دریا توسط شناورها گزارش تخلیه مواد به دریا توسط شناورها

 
 
 

 تعرفه دریافت مواد زائد نفتی 

 
 
 

 آمار تسهیلات دریافت مواد زائد کشتی ها 

[ Powered By RADCOM ]